Aşağıdaki grafikte, Ocak 2010 – Mayıs 2025 dönemi boyunca konut kredisi stokundaki aylık reel değişim gösterilmektedir. Reel hesaplama, BDDK verilerine dayalı konut kredisi stoku ile TCMB Konut Fiyat Endeksi (KFE) kullanılarak Mayıs 2025 fiyatlarıyla düzeltilmiş biçimde yapılmıştır. Veriler milyar TL cinsinden ve konut piyasasındaki kredi dinamiklerinin zaman içerisindeki dönüşümünü analiz etme imkânı sunmaktadır.

🔍 1. Düşük Faiz Döneminde Sınırlı Kredi Genişlemesi (2022–2023)

Sanılanın aksine, 2022’de başlayıp 2023 ikinci yarısına kadar süren düşük faiz döneminde konut kredilerinde anlamlı bir sıçrama yaşanmamıştır. Bunun temel nedeni, düşük faiz oranlarına rağmen konut kredisine erişimde uygulanan kısıtlamalardır. Nitekim bireysel düzeyde krediye ulaşımın güç olması, kredi stokundaki artışı sınırlı ve dalgalı kılmıştır.

2022’nin ilk yarısında, aylık reel kredi artışları gözlenmiştir. Örneğin, Haziran 2022’de reel olarak yaklaşık 50 milyar TL kredi artışı gerçekleşmiştir.

Ancak bu eğilim yılın ikinci yarısından itibaren zayıflamış, reel artış neredeyse durma noktasına gelmiştir.

📈 2. 2023 İkinci Çeyreği: Kampanya Kaynaklı Sıçrama

2023 yılı ikinci çeyreğinde, düşük faizli konut kredi kampanyası etkisiyle konut kredilerinde geçici bir artış yaşanmıştır:

• Mayıs 2023’te, reel olarak yaklaşık 50 milyar TL düzeyinde bir kredi artışı kaydedilmiştir.
• Ancak bu artış kalıcı olmamış, Haziran 2023’te yeniden gerileme yaşanmıştır.

OCAK 2011—MAYIS 2025 DÖNEMİNDE KONUT KREDİSİ: YILLIK REEL DEĞİŞİM ANALİZİ

Aşağıdaki grafik bir önceki aylık reel konut kredisi değişim grafiğinin 12 aylık birikimli versiyonudur. Dolayısıyla burada her bir bar, ilgili ayda biten son 12 ayın toplam reel kredi değişimini göstermektedir.

Grafikte de görüldüğü üzere, 2022 yılının ortalarında konut kredisi stokunun 12 aylık reel artışı yaklaşık 400 milyar TL düzeyindedir. Dolayısıyla, 2022 yılı ortalarındaki kredi büyümesi geçmişteki genişleme evreleriyle karşılaştırıldığında bile bir aşırılık taşımamaktadır. Bu dönemden sonra, uygulanan kredi kısıtlarının etkisiyle yıllık reel kredi stoku artışı düşmeye başlamış ve bu düşüş 2024 yılı ortalarına kadar sürmüştür.

OCAK 2010—MAYIS 2025 DÖNEMİNDE REEL KONUT KREDİ STOKU

Aşağıdaki grafikte, bankacılık sektörü tarafından verilen bireysel konut kredisi stokunun, Mayıs 2025 konut fiyatlarıyla düzeltilmiş (reel) seyri gösterilmektedir.

• 2013–2021 döneminde, reel konut kredi stoku yaklaşık 3 trilyon TL seviyesinde dalgalı ancak yüksek bir düzeyde seyretmiştir.
• Ancak 2022 yılı başından itibaren kredi stokunda keskin bir reel daralma süreci başlamıştır.
  • 2022 başında reel stok 2 trilyon TL seviyesine,
  • 2023 başında ise 1 trilyon TL’nin altına gerilemiştir.

2023 sonrası dönemde stok tarihsel olarak düşük bir seviyede yatay seyretmektedir. Bu da kredi yoluyla konut talebinin baskılandığını ve krediyle desteklenen alım kapasitesinin ciddi şekilde zayıfladığını göstermektedir.

GSYH ve Harcama

Bu çalışmada kısaca Planlanan Harcamalar olarak ifade edilecek olan ekonomideki Planlanan Toplam Harcamalar 5 harcama türünden oluşur.

1 | Tüketim [Hanehalkı ve Kar Amacı Gütmeyen Kuruluşların Nihai Tüketimi]

2 | Devlet Nihai Tüketimi

3 | Sabit Sermaye Yatırımları

4 | İhracat

Tüketim, Devlet Tüketimi, Yatırımlar ve İhracat için harcama yaptığımızda ithalat içinde harcama yapmış oluruz. Bu doğrudan ithal malı cep telefonu olabileceği gibi, yerli malı cep telefonunda kullanılan ithal ara girdiler aracılığıyla da olabilir. Bu yüzden yukarıdaki 4 harcama türünden ithalatı çıkarmalıyız.

5 | İthalat

Tüketime (c), Devlet Tüketimine (G), Sabit Sermaye Yatırımlarına (I), İhracata (X), İthalata ise (M) ve Planlanan Harcamaların toplamına da (AE) diyelim.

AE=C+G+I+X-M

Yukarıdaki denkleme Stoktaki Değişiklikler yani Stok Yatırımlarını (I*) eklediğimizde Üretime yani GSYH’ye ulaşırız. Üretime yani GSYH’ye Y diyelim

Y=C+G+I+X-M+I*

Şimdi iki eşitliği alt alta yazalım.

AE = C+G+I+X-M

Y = C+G+I+X-M+I*

Üretim Planlanan Harcamalardan fazla olursa ne olur? Bazı mallar satılamadığı için ekonomide stok oluşur. TÜİK’in Ulusal Hesaplarında Stoktaki Değişiklikler kalemi yani yukarıdaki denklemde I* pozitif değer alır. Bu ilgili dönemde ekonomide Stok Yatırımı (I*) yapıldığını ifade eder.

Ekonomide geçmiş dönemlerden Stok Yatırımlarının bulunduğu koşullar altında, Planlanan Harcamalar Üretimden fazla olduğunda, Stok Yatırımları piyasa arz edilerek talep karşılanır. TÜİK’in Ulusal Hesaplarında Stoktaki Değişiklikler kalemi yani yukarıdaki denklemde I* negatif değer alır.

Reel Harcamalar Üzerine Tahmin Denemesi | 2000-2023

TÜİK‘in yayınlamış olduğu Ulusal Hesaplar verilerin stoktaki değişiklikler kalemi nominal verilerde bulunurken, reel verilerde bulunmamaktadır. Bunun sebebi, stoktaki değişiklikler kaleminin bazen pozitif ve bazen negatif değer almasından dolayı stoktaki değer kalemine ilişkin deflatör üretilememesidir.

Nominal GSYH, GSYH deflatörü (P) ile reel üretimin (Y) çarpımıdır. Benzer şekilde, nominal Harcamalar da Harcama deflatörü (p) ile reel Harcamaların (AE) çarpımıdır.

Aşağıdaki verileri yıllık yani 4 çeyrek birikimli nominal verilerdir.

Yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere 2024 yılı ikinci çeyreğinde yıllık (yani 4 çeyrek birikimli) Harcamalar 2023 yılı ikinci çeyreğine göre %92,3 büyümüştür.

[p (2024-Q2).H(2024-Q2)]/[p (2023-Q2).H(2023-Q2)]-1 = %92,3’tür.

Eğer yukarıdaki eşitlikte p’leri yani harcama deflatörünü bilseydik H’yi yani reel Harcamaları bulabilirdik. GSYH deflatörü ile Harcama deflatörü arasında sadece stok yatırımlarının fiyat hareketleridir. Stoktaki değişiklikler kaleminin GSYH içindeki payı küçük olduğu için GSYH deflatörü (P) ile Harcama deflatöürü (p)’yi birbirine eşit varsayabilirim. Yukarıdaki 2024-Q2 yarine H, 2023-Q2 yerine de H* kullanalım.

[(P.H)/(P*H*)]-1=%92,3’dir. P’yi bildiğimize göre H’yi hesaplamaya çalışalım.

[(P.H)/(P*H*)]=%92,3+1

H/H*=(%92,3+1).(P*/P), eşitliğin her iki tarafından bir çıkarırsam,

(H/H*)-1=[(%92,3+1).(P*/P)]-1 ve P=15,46, P*=8,92’dir.

Eşitliğin sol tarafı reel Harcamaların yıllık büyümesidir. Sonuç aşağıdaki grafikte gösterildiği gibi olur.

Ulusal hesapalrda 2009 yılı baz yılıdır. Bunun anlamı şudur: 2009-Q1+2009-Q2+2009-Q3+2009-Q4 nominal ve reel toplamı tüm kalemler için eşittir. Bu ise 2009 yılı dördüncü çeyreği için yıllık reel Harcamalarını bildiğimizi ifade eder. Çünkü 2009 yılı nominal Harcamalar reel Harcamalara eşittir.

Yukarıda da Harcamaların yıllık büyümelerini çeyreklik frekansta hesaplamıştık. 2009-Q4 reel harcamasını ve 2010-Q4’ün yıllık reel Harcama büyümesini biliyorsak, 2010 yılı reel Harcamayı hesaplayabiliriz.

2009-Q4 Reel Harcama.(1+2010-Q4 reel Harcama Yıllık Büyümesi)=2010-Q4 Reel Harcama

2010-Q4 reel Harcama.(1+2011-Q4 reel Harcama Yıllık Büyümesi)=2011-Q4 Reel Harcama

2009-2023 dönemini yukardaki şekilde oluşturduk. Şimdi 2009 öncesini oluşturmalıyız.

2009-Q4 Reel Harcama/(1+2009-Q4 reel Harcama Yıllık Büyümesi)=2008-Q4 Reel Harcama

2008-Q4 Reel Harcama/(1+2008-Q4 reel Harcama Yıllık Büyümesi)=2007-Q4 Reel Harcama

Bu şekilde de 2009 öncesi serimizi de oluştururuz. Sonuç aşağıdaki grafikteki gibi olacaktır.

Yukarıdaki grafiğe göre 2020 yılında Türkiye Ekonomisinde Üretim Harcamaların üzerine çıkmıştır. Bu süreç 2023 yılında tersine dönmüş, yani üretim harcamaların altına inmiş görünmektedir.

Stok Yatırımlarının GSYH’ye Oranı | 2000-2023 | Reel

2020-2022 döneminde ekonomide üretim, harcamaların üzerinde seyretmiştir. Ekonomi bu dönemde önemli miktarda stok yatırımı gerçekleştirmiştir. Ancak 2023 yılında harcamalar, üretimin üzerine çıkmış ve üretimin üzerinde olan harcama fazlalığı geçmiş yapılan stok yatırımları ile karşılanmıştır.

2022 yılında reel Üretimin %5,88’i kadar reel Stok yatırımı gerçekleştirilmiştir.

1999 yılı sıfır varsayımı altında, birikimli stok yatrımları 2009 yılı fiyatlarıyla aşağıda sunulmuştur. Buna göre 2023 yılında birikimli reel stok yatırımları %10,86 düşerek 388,8 milyar TL’den 346,6 milyar TL’ye düşmüştür.

“GSYH Deflatörü Harcama Deflatörüne eşittir” varsayımı yaptığımızda, nominal veriden hesaplanan Harcama/GSYH Rasyosu da reel rasyo haline gelir. Böyle bir durumda reel GSYH’yi bildiğimize göre reel Harcamayı kısaca aşağıdaki gibi türetebiliriz.

(Nominal Harcama/Nominal GSYH)*Reel GSYH=Reel Harcama

Buradan hareketle çeyreklik ya da yıllık hesaplamalar yapılabilir.

Gelir Harcama Özdeşliği

Öncelikle hızlıca gelir harcama özdeşliğini hatırlayalım:

Y=C+I+G+X-M

Burada,

Y geliri yani GSYH’yi,

C tüketimi,

I yatırımı,

G Kamu Harcamalarını,

X İhracatı ve

M ithalatı

göstermektedir

G yani Kamu Harcamaları, tüketim ve yatırım olarak ikiye ayırabiliriz. Bu ayrım altında özdeşliğimiz şöyle olur:

Y=C(Özel)+C(Kamu)+I(Özel)+I(Kamu)+X-M

Özel Kesimi Ö ile Kamu Kesimini K ile ifade edersek,

1) Y=C(Ö)+C(K)+I(Ö)+I(K)+X-M şeklinde yazabiliriz.

Bir ekonomide üretilen gelirler, tüketim, yatırım ve dış ticaret dengesine (geniş anlamda yani hizmet ve turizm gelirleri dahildir) eşittir.

Diğer yandan bir ekonomideki gelirler Kamu Kesimi ve Özel Kesim arasında dağılır.

2) Y=Y(K)+Y(Ö)

2 numaralı eşitliği bir numaralı denklemde yerine koyarsak,

Y(K)+Y(Ö)=C(Ö)+C(K)+I(Ö)+I(K)+X-M olur.

Y(K)-C(K)+Y(Ö)-C(Ö)=+I(Ö)+I(K)+X-M şeklinde yazabiliriz. Gelirden tüketim çıkarıldığında geriye tasarruf (S) kalır. Bu yüzden,

S(K)+S(Ö)=I(Ö)+I(K)+X-M şeklimde yazabilirim ve yatırımları eşitliğin sol tarafına çekersek,

3) [S(K)-I(K)]+[S(Ö)-I(Ö)]=X-M olur.

Eşitliğin sol tarafındaki ilk köşeli parantez Kamu Kesimi dengesini ikinci köşeli parantez ise Özel Kesim dengesini göstermektedir.

[Kamu Kesimi Tasarruf-Yatırım Dengesi]+[Özel Kesim Tasarruf-Yatırım Dengesi]=Dış Denge

Kamu Kesimi ve Özel Sektör dengelerinin toplamı dış dengeye eşittir.

Örneğin, bir ekonomide Dış Ticaret dengesi -5 birim ise, Özel Kesimin açık vermemesi isteniyorsa Kamu Kesimi dengesi -5 olmalı yani Kamu Kesimi 5 birim açık vermelidir. Dış ticaret dengesinin -5 birim oldu bir ekonomide Kamu Kesimi kemer sıkar ve 2 birim fazla verirse Özel Kesim 7 birim açık verir.

Yukarıdaki örnekte amaç, özdeşlik ilişkisini ortaya koymaktır. Buradan bir neden sonuç ilişkisi çıkarılamaz. Ayrıca Kamu Kesimi kemer sıktığında Dış Ticaret dengesi ve Özel Kesim dengesinin değişeceği unutulmamalıdır.

Kamu Kesimi Tasarruf Yatırım Dengesi ve Özel Kesim Tasarruf Yatırım Dengesi

Aşağıdaki görselde SBB tarafından açıklanan Kamu Kesimi Genel Dengesi sunulmuştur. Bu çalışmada ifade edilen Kamu Kesimi Tasarruf-Yatırım Dengesi, aşağıdaki tabloda görülen V. TASARRUF-YATIRIM FARKI ile VI.SERMAYE TRANSFERLERİ satırlarının toplamı olarak tanımlanmıştır.

Ayırca, aslında SBB Özel Kesim tasarruf ve yatırımlarını da sunmaktadır. Ancak SBB’yi dikkate alırsak Özel Kesim Tasarruf-Yatırım dengesi ise Kamu Kesimi Tasarruf-Yatırım dengesini topladığımızda Dış Denge değerinden farklı bir değere ulaşıyoruz. Bu yüzden SBB’nin Kamu Kesimi denge verisi ile TÜİK’in ulusal hesaplar istatistiklerinden elde ettiğimiz Dış Denge verisi dikkate alınarak Özel Kesim tasarruf ve yatırım hacmi tahmin edilmiştir. Böyle bir yaklaşım sunmanın altında yatan kabul, SBB’nin Kamu Kesimi verilerini doğru bir şekilde derleyip topladığını kabul etmekle birlikte, Özel Kesim tasarruf ve yatırım verilerine ilişkin soru işaretlerinin bulunmasıdır.

GSYH verilerindeki sabit sermaye yatırımları ve stoktaki değişiklikler kalemi hem Kamu Kesiminin hem de Özel Kesimine ilişkin verilerin toplamıdır. Örneğin ulusal hesaplardan elde ettiğimiz sabit sermaye yatırımlarından SBB’den elde ettiğimiz Kamu Kesimi sabit sermaye yatırımlarını çıkarırsak Özel Kesim sabit sermaye yatırımlarına ulaşabiliriz. Benzer şekilde Özel Kesim stoktaki değişiklikler kalemini de hesaplayabiliriz.

Tüm hesaplamalar nominal veri üzerinden yapıldığı için göreli fiyat etkilerinin olabileceği unutulmamalıdır. Örneğin, döviz kuru artışı sebebiyle makine-ekipman yatırımlarının ulusal para birimi cinsinden değeri yükseldğinde, ekonominin genelindeki fiyat artışı makine-ekipmanlara göre düşük kalmışsa, yatırımların GSYH’ye oranı yüksek görünecektir: Göreli fiyat etkisi.

Makroekonomik Genel Denge: 1998-2023

Yukarıdaki açıklamalarımızdan hareketle hesaplanan Kamu Kesimi, Özel Kesim ve Dış Denge aşağıdaki grafikte sunulmuştur.

Kesin olmayan verilere göre 2023 yılında Dış denge GSYH’nin %2,43’ü kadar açık vermiştir. Kamu Kesimi %5,95 açık vermiş, buna karşılık Özel Kesim %3,52 seviyesinde fazla vermiştir.

Yukarıda gösterdiğimiz üzere, Kamu Kesimi dengesi (-%5,95) ile Özel Kesim dengesinin (%3,52) toplamı Dış dengeye (%-2,43) eşittir.

2022 yılında dış denge GSYH’nin – %4’ü seviyesinde gerçekleşmiştir. 2023 yılından farklı olarak bu yılda hem Kamu Kesimi (-%1,86) hem de Özel Kesim (-%2,15) açık vermiştir.

2022 yılında Özel Kesim neden açık verdi?

Böyle bir soruya net bir cevap verebilmek zordur. Özel Kesim dengesinden bahsettiğimizde, kapitalist (sermaye gelirleri elden tüm gruplar) karlarından, kapitalistlere yönelik vergilerden, kapitalist tüketiminden, kapitalist yatırımlarından, İşçi gelirlerinden (emekli, memur tüm ücret/maaş grubu dahil), işçilere yönelik vergilerden, işçi tüketiminden bahsediyoruzdur. Örneğin, Faiz oranlarındaki bir düşüş Özel Kesim içindeki kimilerinin gelirini azaltabilir, ancak kimilerinin de gelirini artırabilir. Ancak aşağıdaki grafiklerden hareketle muhtemelen stoktaki değişiklikler kalemi ile yakından ilişkili olabilir.

Aşağıdaki açıklamalarımızı göreli fiyat etkisinin bulunduğunu unutmadan değerlendirmeliyiz.

2022 yılında Özel Kesim tasarruflarının GSYH’ye oranının %30,9’dan %29’a düşmüştür.

2022 yılında Özel Kesim yatırımlarının GSYH’ye oranı %28,24’ten %31,11’e yükselmiştir.

Yatırımlardaki artışın esas kaynağının Özel Kesim stok yatırımları olduğunu gözlemliyoruz. 2021 yılında 2022 yılına geçildiğinde Özel Kesim stoktaki değişikliklerin GSYH’ye oranı %3,30’dan %5,56’ya yükselmiştir.

2022 yılında sabit sermaye yatırımlarının GSYH’ye oranının %0,60 puan (%24,95’ten %25,55’e) yükselmiştir.

SONUÇ

2023 yılında faiz artışlarının etkisiyle stok yatırımlarındaki şiddetli düşüş ve deprem sebebiyle Kamu Kesiminin aktif bir şekilde piyasaya girmesiyle Özel Kesim fazla sağlamıştır: Kamu Kesimi harcamaya başladığında bu Özel Kesimin geliri haline gelir.

Dış açık veren bir ekonomide bu açıklar Kamu Kesimi ve Özel Kesim arasında paylaşılacaktır. Kamu Kesimi, serbest piyasa ben bu işlere karışmıyorum diyerek kenara çekilemez. Çekilir elbette ancak zamanı geldiğinde Özel Kesim Kamu Kesimini borç oyununa dahil etmeye zorlar. Aksi durumda yani Kamu Kesimi borç oyununa dahil olmazsa, nasıl bir özel sektör kalır bilinemez.

Mesele Kamu Kesiminin borç oyununa dahil olması değildir. Asıl mesele Kamu Kesiminin bu borç oyununu nasıl yönettiğidir.

İşsizlik Kapanı Nedir?

Türkiye Ekonomisi iş gücü istatistikleri incelendiğinde, istihdam artışının yaşandığı dönemlerde iş gücüne katılımlarda “genel” olarak artış yaşdığı gözlemlenir. Çünkü, iş gücüne katılım sağlamayan kişiler istihdam edilince, bu kişiler doğal olarak iş gücüne katılım sağlamış olur. Ayrıca ekonomide bir canlanma iş gücü piyasasında bulunmayan kişilerin iş bulma ümidini artırarak iş gücüne katılımını teşvik eder ve iş gücünden ayrılmaları azaltır.

İstihdamın hacminin gerilemeye başladığı dönemlerde ise iş gücünde düşüşler gözlemlenmektedir.

Aşağıdaki grafikte 1989-2023 dönemi istihdam bağlı işsizlik oranı, iş gücündeki değişimin işsizlik oranına katkısı ve işsizlik oranı gösterilmiştir.

Yukarıdaki grafikten görüldüğü üzere, 2021 yılında işsizlik oranı %11,98’dir. 2022 yılında Türkiye Ekonomisi’nin istihdam üretmesiyle, istihdama bağlı işsizlik oranı %6’ya düşmüştür. Ancak, istihdam artışı aynı zamanda iş gücü artışını da beraberinde getirmiş ve iş gücündeki değişimler %6 olan istihdama bağlı işsizlik oranını %4,43 puan artırmış ve işsizlik oranı %10,43 düzeyinde gerçeklemiştir. İş gücüne katılımın isşizlik oranını artırıcı etkisiyle 2021 yılında %11,98 olan işsizlik oranı 2022 yılında sadece %10,43’e gerilemiştir.

2023 yılında Türkiye Ekonomisi’nin istihdam hacmini artırmasıyla, istihdama bağlı işsizlik oranı %7,94’e düşmüştür. Ekonomide iş gücünde de artışlar yaşanmış ve iş gücündeki artışlar istihdama bağlı işsizlik oranını %1,44 puan artırmıştır. İstihdam ve iş gücü hacmindeki değişimlerin etkisiyle, istihdama bağlı işsizlik oranı ile iş gücündeki değişimlerin işsizlik oranına katkısının toplamı olan işsizlik oranı ise %9,39 düzeyinde gerçekleşmiştir. 2022 yılında %10,43 olan işsizlik oranı 2023 yılında sadece %9,39’a düşmüştür.

Yukarıdaki grafiğe bakılırsa, Kovid dönemi olan 2020 yılına bakılırsa, iş gücündeki değişimler %17,63 olan istihdama bağlı işsizlik oranını %4,47 puan düşürdüğü ve işsizlik oranının %13,15 düzeyinde gerçekleştiği görülecektir.

Yukarıdaki grafiğe baktığımızda, ekonominin istihdam yaratma gücü arttığında iş gücü artışları işsizlik oranını artıyor. Ekonominin istihdam yaratma gücü zayıfladığında ya da düştüğünde ise iş gücü artışlarının isşizlik oranını artırma gücü zayıflıyor ya da iş gücü azalışları işsizliği düşürüyor. Türkiye Ekonomisi’nin bu özelliğini İşsizlik Kapanı olarak tanımlıyoruz.

İşsizlik Kapanı Oranı?

İşsizlik Kapanı, kriz yılları dışarıda bırakıldığında Türkiye Ekonomisi’nin 2000 yılından sonra işsizlik oranının %9-%11 arasına sıkıştığını ifade etmektedir. Eğer ekonomide istihdam artarsa iş gücüne katılımların etkisiyle işsizlik oranı istihdama bağlı işsizlik oranının üzerinde gerçekleşir. Tersine, eğer istihdamda gerilemeler yaşanırsa, iş gücünden ayrılmaların etkisiyle işsizlik oranı istihdama bağlı işsizlik oranının altında gerçekleşir.

Son 22 yılda işsizlik oranı 5 yılda %9’un üzerinde %10’un altında gerçekleşmiştir. 5 yılda da işsizlik oranı %11’in üzerinde gerçekleşmiştir. 12 yılda ise işsizlik oranı %10- ile %11 arasında gerçekleşmiştir.

Aşağıdaki grafikte 1988-2023 dönemi işsizlik oranları ve 5 yıllık hareketli ortalama işsizlik oranları sunulmuştur.

İş Gücü İstatistiklerine İlişkin Bazı Tanımlar

1. İş Gücü = (İşsiz Sayısı) + (İstihdam Sayısı)

2. İşsiz Sayısı = (İş Gücü) – (İstihdam Sayısı)

3. İşsizlik Oranı = (İşsiz Sayısı) / (İş Gücü Sayısı)

3 numaralı eşitlikte gördüğümüz işsiz sayısı yerine 2 numaralı eşitliği koyarsam, işsizlik oranını şu şekilde yazabiliriz:

İşsizlik Oranı = [(İş Gücü) – (İstihdam Sayısı)] / İş Gücü

Yukarıdaki eşitliği düzenlersek:

İşsizlik Oranı = (İş Gücü / İş Gücü) – (İstihdam / İş Gücü)

Bu eşitliği daha sade bir şekilde aşağıdaki şekilde gösterebiliriz:

4. İşsizlik Oranı = 1 – (İstihdam / İş Gücü)

Yukarıdaki yani 4 eşitliği işsizlik oranının istihdam ve iş gücü tarafından belirlendiğini gösteriyor. Bu eşitliğe göre, eğer istihdam sabitken iş gücü azalırsa işsizlik oranı azalır, iş gücü artarsa işsizlik oranı artar. Eğer iş gücü sabitken istihdam artarsa işsizlik oranı azalır, istihdam düşerse işsizlik oranı düşer.

İstihdama Bağlı İşsizlik Oranı  ve İş Gücüne Bağlı İşsizlik Oranının Hesaplanması

İstihdama Bağlı İşsizlik Oranı ve İş Gücündeki Değişimlerin İşsizlik Oranına Katkısının Hesaplanması

İş gücünün değişmediği varsayıldığı bir durumda ortaya çıkacak olan işsizlik oranına istihdama bağlı işsizlik oranı diyelim.

Yılın son aylarındaki yani her yılın aralık ayındaki iş gücü istatistikleri için bunu şu şekilde hesaplayabiliriz:

5. [(Aralık 2023 İşsiz Sayısı) – (Aralık 2023 İş Gücü – Aralık 2022 İş Gücü)] / (Aralık 2022 İş Gücü)

İstihdama bağlı işsizlik oranından farklılaşan bir işsizlik oranı iş gücündeki değişimden kaynaklanan işsizlik oranıdır. İş gücünde değişimin olmadığı bir durumda iş gücü işsizlik oranını etkilemeyecektir.

İşsizlik Oranı = İstihdama Bağlı İşsizlik Oranı + İş Gücündeki Değişimin İşsizlik Oranına Katkısı (% Puan)

İş gücündeki değişimin işsizlik oranına katkısını aşağıdaki şekilde hesaplayabiliriz:

İş Gücündeki Değişimin İşsizlik Oranına Katkısı (% Puan) = İşsizlik Oranı – İstihdama Bağlı İşsizlik Oranı

İş gücü hacminde değişimin olmadığı bir  ekonomide, işsizlik oranındaki değişimin tamamı istihdam kaynaklı olur.  Eğer bir önceki döneme göre iş gücü artmışsa, işsizlik oranı istihdama bağlı işsizlik oranından yüksek olur. Tersi durumda ise yani bir önceki döneme göre iş gücü azalırsa, işsizlik oranı istihdama bağlı işsizlik oranından küçük olur.

İş Gücü Değişimi = 0 ise, İşsizlik Oranı = İstihdama Bağlı İşsizlik Oranı

İş Gücü Değişimi > 0 ise, İşsizlik Oranı > İstihdama Bağlı İşsizlik Oranı

İş Gücü Değişimi < 0 ise, İşsizlik Oranı < İstihdama Bağlı İşsizlik Oranı

İş Gücüne Bağlı İşsizlik Oranı ve İstihdamdaki Değişimlerin İşsizlik Oranına Etkisinin Hesaplanması

İş gücü hacmine ilişkin olan işsizlik oranına iş gücüne bağlı işsizlik oranı diyelim. İş gücüne bağlı işsizlik oranı, istihdam değişiminin olmadığı işsizlik oranı şeklinde de tanımlayabiliriz.

Yılın son aylarındaki yani her yılın aralık ayındaki iş gücü istatistikleri için bunu şu şekilde hesaplayabiliriz:

6. [(Aralık 2023 İşsiz Sayısı) + (Aralık 2023 İstihdam – Aralık 2022 İstihdam)] / (Aralık 2023 İş Gücü)

İşsizlik Oranı = İş Gücüne Bağlı İşsizlik Oranı – İstihdamdaki Değişimin İşsizlik Oranına Katkısı (% Puan)

İstihdamdaki değişimin işsizlik oranına katkısını aşağıdaki şekilde hesaplayabiliriz:

İstihdamdaki Değişimin İşsizlik Oranına Katkısı (% Puan) = İşsizlik Oranı – İş Gücüne Bağlı İşsizlik Oranı

Ya da aşağıdaki şekilde hesaplayabiliriz:

İstihdamdaki Değişimin İşsizlik Oranına Katkısı (% Puan) = -(Aralık 2023 İstihdam – Aralık 2022 İstihdam) / Aralık 2023 İş Gücü

2007-2023 Dönemi Yıl Sonları İstihdama ve İş Gücüne Bağlı İşsizlik Oranları

Aşağıdaki grafikte TÜİK’in yayınlamış olduğu İş Gücü İstatistikleri’nden hareketle hesaplanan 2008-2023 dönemi aralık ayları istihdama bağlı işsizlik oranı ve iş gücü değişimlerinin işsizlik oranına katkısı sunulmuştur.

2023 yılı aralık ayında istihdama bağlı işszilik oranı %7,75 seviyesinde gerçekleşmiştir. İş gücündeki değişim istihdama bağlı işsizlik oranına %1,17 puan katkı yapmış ve işsizlik oranı %8,92 seviyesinde gerçekleşmiştir (%7,75+%1,17).

Aşağıdaki grafikte ise 2008-2023 dönemi aralık ayları iş gücüne bağlı işsizlik oranı ve istihdam değişimlerinin işsizlik oranına katkısı sunulmuştur.

2023 yılı aralık ayında iş gücüne bağlı işszilik oranı %11,59 seviyesinde gerçekleşmiştir. İstihdamdaki değişim iş gücüne bağlı işsizlik oranına -%2,67 puan katkı yapmış ve işsizlik oranı %8,92 seviyesinde gerçekleşmiştir [%11,59+(-%2,67)].

Bir önceki “Reel GSYH Büyümesine Alt Bileşenlerin Katkısının Hesaplanması: 2022 ve 2023 Yılları” başlıklı yazımızda sabit fiyatlı seriler üzerinden reel GSYH büyümesine katkının nasıl hesaplandığını 1 numaralı denklem ile göstermiştik:

1. (t dönemindeki Reel Tüketim Miktarı – t-1 dönemindeki Reel Tüketim Miktarı) / (t-1 dönemindeki Reel GSYH Miktarı)

Zincirlenmiş hacim endeksi serileri üzerinden reel GSYH büyümesine alt bileşenlerin katkılarının nasıl hesaplandığını ise 2 numaralı denklem ile göstermiştik.

2. [(t dönemindeki Reel Tüketim Miktarı – t-1 dönemindeki Reel Tüketim Miktarı) / (t-1 dönemindeki Reel GSYH Miktarı)] * (t-1 dönemindeki Tüketim Deflatörü / t-1 dönemindeki GSYH Deflatörü)

Dikkatli bakılırsa 2 numaralı denklem, 1 numaralı denklem ile bir önceki yılın göreli fiyatının (Tüketim Deflatörü/GSYH Deflatörü) çarpımıdır.

Sabit fiyatlı bir seride bir baz yıl seçilir ve o fiyat sabit kabul edilerek reel GSYH ve alt bileşenler oluşturulur. Yani, sabit fiyatlı bir seride baz yılındaki göreli fiyat, reel GSYH ve alt bileşenler oluşturulmasında yıllarca kullanılır. Bu yüzden 2 numaralı denklemin sarı vurgulu alanı aslında 1 numaralı denklemde de var ancak sabit fiyatlı bir seride denklemin bu kısmının değeri hep 1 değerini (1/1=1) alır.

Bir örnekle sabit yıllı reel GSYH’nin mantığını açıklayalım. Sabit yılımız 2015 olsun ve biz 2023 yılı reel GSYH değerini hesaplamak istiyoruz. Fiyatlar 2015 yılındaki gibi olsaydı 2023 yılı için hesapladığımız nominal GSYH’nin değeri ne kadarlık bir reel GSYH değerine eşit olurdu?

Zincirlenmiş hacim endeksinde ise, şu soru sorulur: Fiyatlar bir önceki yıldaki gibi olsaydı 2023 yılı için hesapladığımız nominal GSYH’nin değeri ne kadarlık bir reel GSYH değerine eşit olurdu? Burada nominal GSYH’yi reel GSYH’ye dönüştürmek için her zaman bir önceki yılı baz alıyoruz. Bu yüzden hep baz yılımız değişiyor. 2022 yılı reel GSYH hesaplamasında baz yılı 2021 iken 2023 yılı reel GSYH hesaplamasında baz yılımız 2022 oldu. Baz yılımız her yıl değiştiği için alt bileşenler ile reel GSYH arasındaki göreli fiyatta her yıl değişiyor. Zincirlenmiş hacim endeksinde büyümeye katkıları hesaplarken baz yılının her yıl değişmesi sebebiyle ortaya çıkan göreli fiyat etkisini ortadan kaldırıyoruz.

2009 Yılı Sonrası İçin Sabit Göreli Fiyatlı Reel GSYH Alt Bileşenleri Serilerinin Türetilmesi

Eğer biz göreli fiyat etkisini ortadan kaldırarak büyümeye katkı hesabı yapabiliyorsak, göreli fiyat etkisinden arındırılmış GSYH’nin alt bileşenlerini türetebiliriz. Bu seri toplamsallık sorunu bulunmayan bir seri olur. Bu serinin göreli fiyatları her yıl için 1 olur. TÜİK GSYH serilerinde 2009 yılı baz yılı olduğu için serimi 2009 yılına göre türetmeliyiz.

3. 2009 yılı Tüketim Miktarı + [(2010 yılı Reel GSYH – 2009 Yılı Reel GSYH)*(2010 Yılı Tüketimin Büyümeye Katkısı / 2010 Yılı Reel GSYH’nin Büyümesi)] = Sabit Göreli Fiyatlı 2010 Yılı Tüketim Miktarı

2010 yılı sabit göreli fiyatlı Tüketim Miktarı verisini oluşturduktan sonra 2011 yılı sabit göreli fiyatlı Tüketim Miktarı serisini oluşturmalıyım. 2011 ve sonrası yıllar için denklemimizdeki küçük farklılık aşağıda vurgulanmıştır.

4. Sabit Göreli Fiyatlı 2010 yılı Tüketim Miktarı + [(2011 yılı Reel GSYH – 2010 Yılı Reel GSYH)*(2011 Yılı Tüketimin Büyümeye Katkısı / 2011 Yılı Reel GSYH’nin Büyümesi)] = Sabit Göreli Fiyatlı 2011 Yılı Tüketim Miktarı

Bunu her yıl için yaptığımda 2009-2023 dönemi için sabit göreli fiyatlı (2009 yılındaki göreli fiyatlara göre sabitlenmiş) reel GSYH alt bileşenler serisini oluşturabilirim.

Yukarıdaki 3 numaralı denklemi bir kaç matematiksel işlemle şu hale getirebiliriz:

2009 yılı Tüketim Miktarı + [(2010 yılı Tüketim Miktarı – 2009 Yılı Tüketim Miktarı)*(2009 Yılı Tüketim Deflatörü / 2009 Yılı Reel GSYH Deflatörü] = Sabit Göreli Fiyatlı 2010 Yılı Tüketim Miktarı

2009 yılını baz alarak 2010-2023 dönemini için reel GSYH alt bileşenler serisini türetmiş olduk. 2009 öncesi seriyi nasıl türeteceğiz?

2009 Yılı Öncesi İçin Sabit Göreli Fiyatlı Reel GSYH Alt Bileşenleri Serilerinin Türetilmesi

3 ve 4 numaralı denklemlerde küçük bir değişiklik yapacağız ve 5 ile 6 numaralı denklemleri elde edeceğiz: Çünkü artık 2009 yılı sonrasını değil, 2009 yılı öncesini türetmek istiyoruz.

5. 2009 yılı Tüketim Miktarı – [(2009 yılı Reel GSYH – 2008 Yılı Reel GSYH)*(2009 Yılı Tüketimin Büyümeye Katkısı / 2009 Yılı Reel GSYH’nin Büyümesi)] = Sabit Göreli Fiyatlı 2008 Yılı Tüketim Miktarı

6. Sabit Göreli Fiyatlı 2008 yılı Tüketim Miktarı – [(2008 yılı Reel GSYH – 2007 Yılı Reel GSYH)*(2008 Yılı Tüketimin Büyümeye Katkısı / 2008 Yılı Reel GSYH’nin Büyümesi)] = Sabit Göreli Fiyatlı 2007 Yılı Tüketim Miktarı

Türetilmiş Veriler 2021-2023

Aşağıdaki tabloda ilk grup 2021-2023 verisi TÜİK’ten elde edilmiş ham veridir. Dikkat edilirse stoktaki değişklikler kaleminde veri yoktur. Bunun nedeni daha öncede ifade ettiğimiz üzere, zincirlenmiş hacim endeksinde toplamsallık sorunu bulunmasıdır. Yani, alt bileşenlerin toplamı üst bileşenlere eşit olamaz.

Toplamsallık soruna rağmen, TÜİK’ten elde edilen verilere toplamsallık sorunu yokmuş gibi davranılarak TÜİK’in bizlere sunmadığı veriyi araştırmacıların kendilerinin doldurduğu durum, ikinci grup 2021-2023 verisidir. Bu veriye bakılırsa stoktaki değişiklikler kalemi 2023 için -331 milyar TL’dir: Tarih sütununun 1. sütun olarak kabul ettiğimizde, 3.,4.,5.,6.,8. sütunu toplayıp 9. sütunu çıkartıldığında yurt içi harcamalara ulaşılır. Yurt içi harcamalar’dan GSYH’yi çıkarıldığında (2. sütun), stoktaki değişikliklere ulaşılır (7. sütun).

Toplamsallık soruna rağmen, TÜİK’ten elde edilen verilere toplamsallık sorunu yokmuş gibi davranılarak büyümeye katkıyı da yukarıdaki 1. numaralı denklem aracılığıyla hesaplanıyor.

Biz ise, toplamsallık sorununun farkında olarak, önce bu sorundan kurtularak büyümeye katkıları hesapladık. Bu şekilde göreli fiyatlardaki değişiklik sorununu ortadan kaldırdık: 1 numaralı denklemi bir önceki yılın göreli fiyatları ile çarptık. Yani 2 numaralı denklemi kullandık.

2009 yılı baz yılı olduğu için nominal GSYH verileri reel GSYH verilerine eşit olur. Dolayısıyla 2009 yılındaki stoktaki değişiklikler kalemini biliyoruz. Büyümeye katkıları hesapladıktan sonra 2009 yılını baz alarak (yani tüm göreli fiyatları 2009 yılına eşitleyerek, baz yılı olduğu için teknik olarak 1’e eşitlemiş olduk) sabit göreli fiyatlı reel GSYH alt bileşenlerini oluşturduk. Bizim göreli fiyatlarımız artık değişken olmadığı için, türetmiş olduğumuz reel GSYH alt bileşenlerimiz toplanabilir hale geldi.

3. grup 2021-2023 reel GSYH verileri ile TÜİK’ten elde edilen (1. grup ) reel GSYH verilerine dikkatli bakılırsa tek değişmeyen veri reel GSYH serisidir, diğer tüm veriler değişmiştir (tüketim, yatırım…).

Sabit göreli fiyatlı verilerimize göre, stoktaki değişiklikler kalemi -226 milyar TL’dir. Stoktaki değişiklikler kaleminin negatif değer alması ekonomideki yurt içinde üretilen mal ve hizmetlere yönelik toplam harcamaların üretimi aştığını ifade eder. Böyle bir durumda üreticiler, harcamaları karşılayabilmek çin geçmiş yıllardaki stoklarını kullanmış olurlar. Stoktaki değişiklikler kaleminin pozitif değer alması ise ekonomideki yurt içinde üretilen mal ve hizmetlere yönelik harcamaların üretimin altında kaldığını ifade eder. Böyle bir durumda üreticiler ürettikleri ürünlerin tamamını satamadığından, ekonomide bir stok artışı olur.

TÜİK’in ham verisinden hareketle stok hesabı yapamayacağımızı daha önce vurgulamıştık. Ancak sabit göreli fiyatlı ürettiğimiz serilere göre Türkiye ekonomisi 2023 yılında 226 milyar TL, 2022 yılında 227 milyar TL ve 2021 yılında ise 99,7 milyar TL’lik harcamaları geçmiş yıllarda yaptığı stoklardan karşılamıştır. Firmalar Son 3 yılda yaklaşık reel olarak 550 milyar TL’lik stoktan satış yapmıştır. Buradaki temel soru şu: Bu kadar stok ne zaman üretildi? 550 milyar TL 2023 yılı reel GSYH’sinin (2,22 Trilyon TL) yaklaşık %25’dir. Ayrıca stok mallara ilişkin bir kavramdır, hizmetler stoklanamaz.

Ayrıca nominal GSYH rakamalarına göre, 2022 yılında Türkiye Ekonomisi 882 milyar stok artışı yaşarken, 2023 yılında 779 milyar TL stoktan satış yapmıştır. 2021 yılında ise Türkiye Ekonomisi’nde 235 milyar TL stok artışı yaşanmıştır.

GSYH hesaplamarında esas olan üretim yöntemi ile GSYH’dir.

E-Yani?

Bu konuyla ilgili ilk yazımızda reel GSYH Büyümesine alt bileşenlerin büyümeye katkısını nasıl hesaplayacağımızı tartışmıştık. Büyümeye katkıları nasıl hesaplandığını hem teknik hem de mantıksal açıdan öğrendikten sonra göreli fiyatları sabitleyerek yeni bir reel GSYH serisi oluşturabileceğimizi farkettik ve oluşturduk.

Bu yeni oluşturduğumuz sabit göreli fiyatlı reel GSYH verilerinin önemi ne? Bu yeni verilerin önemi, bir veriyi GSYH’ye oranlayacağımızda ortaya çıkmaktadır. Eğer TÜİK’in verisini kullanarak göreli fiyat etkisi olacağı için bir sektörün (reel imalat sanayi katma değerinin) ya da bir harcama grubunun ( reel tüketimin) reel GSYH’ye oranını doğru ölçümleyemeyiz.

Eğer bir alt bileşenen reel GSYH oranına bakacaksak, sabit göreli fiyatlı reel GSYH veri setimizi kullanmalıyız.

Aşağıdaki tabloda alt bileşenlerin reel GSYH’ye oranları sunulmuştur. TÜİK’in verisi dikkate alındığında (toplamsallık sorunu sebebiyle aslında TÜİK’in verisi ile böyle bir işlem yapamayacağımızı unutmadan) 2023 yılında tüketimin GSYH içindeki payı %74,66 iken, türetmiş olduğumuz sabit göreli fiyatlı veriler üzerinden tüketimin GSYH içindeki payı %71,47’dir. 2023 yılında çarpıcı farklılık ithalatın GSYH’ye oranında ortaya çıkıyor. Aradaki farklar “teknik açıdan” göreli fiyat etkisinden kaynaklanmaktadır.

Eğer bir alt bileşenin kendi büyümesini kullanacaksak TÜİK’in verisini kullanmalıyız. Örneğin, tüketimin yıllık büyümesi, reel imalat sanayi katma değeri büyümesi…

TÜİK verisi üzerinden büyümeye katkıları 2 numaralı denklemle hesaplıyoruz. Ancak elimizde sabit göreli fiyatlı reel GSYH verileri varsa, bu veriye 1 numaralı denklemi uygulayarak da aynı sonuçları elde ederiz. Çünkü, 2 numaralı denklemin amacı değişken göreli fiyatları sabit hale getirmektir, ancak bizim verilerimiz daha önceden türettiğimiz sabit göreli fiyatlı seriyse tekrardan göreli fiyat etkisinden arındırma işlemine ihtiyacımız yok. Ancak 2 numaralı denklemi sabit göreli fiyatlı bir seriye uygulamak da hatalı değildir, çünkü sabit göreli fiyatlı serimizde sabit göreli fiyat daima 1’dir. Bu yüzden sonucumuzu değiştirmez.

Sabit Fiyatlı Reel GSYH Büyümesine Alt Bileşenlerin Katkısının Hesaplanması

Elimizdeki reel GSYH serisi sabit fiyatlı bir seri ise, alt bileşenlerin toplamı ana büyüklüğe eşit olacaktır.  Böyle bir durumda, reel GSYH büyümesine alt bileşenlerin katkısını, örneğin tüketimin reel GSYH büyümesine katkısını, şu şekilde basitçe hesaplayabiliriz:

1. (t dönemindeki Reel Tüketim Miktarı – t-1 dönemindeki Reel Tüketim Miktarı) / (t-1 dönemindeki Reel GSYH Miktarı)

Örneğin 2023 yılı için tüketimin reel GSYH büyümesine katkısını şöyle hesaplarız:

(2023 yılı Reel Tüketim Miktarı – 2022 yılı Reel Tüketim Miktarı) / (2022 yılı Reel GSYH Miktarı)

Ya da 2023 yılı 4. çeyrek tüketim miktarının bir önceki yılın aynı çeyreğine göre büyümeye katkısını aynı şekilde hesaplarız:

(2023 yılı 4. çeyrek Reel Tüketim Miktarı – 2022 yılı 4. çeyrek Reel Tüketim Miktarı) / (2022 yılı 4. çeyrek Reel GSYH Miktarı)

Yukarıda örnek olarak biz tüketimin büyümeye katkısını örnek verdik ancak sabit fiyatlı reel GSYH serisine sahip olmamız durumunda imalat sanayiinin büyümeye katkısını da aynı şekilde hesaplayabiliriz.

Günümüzde sabit fiyatlı yöntemi ile reel GSYH hesaplaması terk edilmiş bunun yerine zincirlenmiş endeks yöntemi ile (TÜİK’in ifadesi ile zincirlenmiş hacim endeksi) reel GSYH serileri üretilmektedir. Zincirlenmiş hacim endeksi ile üretilen Reel GSYH serileri ile bileşenleri arasında toplamsallık sorunu ortaya çıkıyor. Yani, alt kalemlerin toplamı üst kalemlere eşit olamıyor.

 

Yandaki açıklama TÜİK’in Meta Veri-Hesaplama Kuralları başlığında bizlere sunduğu bilgilendirmedir.

Birinci nokta AO (annual overlap) yöntemi kullanmaktadır.

İkinci nokta, toplamsal olmama konusunda uyarısını yapmaktadır.

Yukarıda anlattığımız yöntemle artık büyümeye katkı hesaplayamayacağımız açıktır. Fiyat değişimlerinin yüksek olmadığı bir dönemde zincirlenmiş hacim endeksi ile üretilmiş bir reel GSYH serisine sabit fiyatlıymış gibi davranarak büyümeye katkı hesaplamak sonuçlarımızı dikkate değer ölçüde saptırmaz. Ancak fiyat değişimlerin yüksek olduğu günümüzde yukarıdaki yöntemle büyümeye katkı hesaplamak bizi yanlış sonuçlara götürür.

Zincirlenmiş Hacim Endeksli Reel GSYH Büyümesine Alt Bileşenlerin Katkısının Hesaplanması

Zincirlenmiş hacim endeksli reel GSYH büyümesine alt bileşenlerin katkısının hesabı, yıllık büyümeye, bir önceki çeyreğe göre büyümeye, bir önceki yılın aynı çeyreğine göre büyümeye göre farklılaşmaktadır[¹].

İlk olarak, yıllık büyüme oranına alt bileşenlerin katkısını hesaplayacağız. Yıllık büyümeye katkı hesabı daha basit olanıdır. Yapmamız gereken şey, yukarıdaki sabit fiyatlı büyümeye katkı formülümüzü “bir önceki yılın göreli fiyatı” ile çarpmaktır[²].

2. [(t dönemindeki Reel Tüketim Miktarı – t-1 dönemindeki Reel Tüketim Miktarı) / (t-1 dönemindeki Reel GSYH Miktarı)] * (t-1 dönemindeki Tüketim Deflatörü / t-1 dönemindeki GSYH Deflatörü)

Ya da bir kaç matematiksel değişiklik ile formülümüz şu şekle dönüşür.

[(t dönemindeki Reel Tüketim Miktarı – t-1 dönemindeki Reel Tüketim Miktarı) / (t-1 dönemindeki Reel Tüketim Miktarı)] * (t-1 dönemindeki Nominal Tüketim Miktarı / t-1 dönemindeki Nominal GSYH Miktarı)

Köşeli parantez içi Tüketimin Büyümesidir. Yukarıdaki formül Tüketim Büyüme Oranı ile bir önceki yıldaki Nominal Tüketim Miktarının Nominal GSYH İçindeki Payının çarpımıdır. Somut bir örnekle,

[(2023 yılı Reel Tüketim Miktarı – 2022 yılı Reel Tüketim Miktarı) / (2022 yılı Reel Tüketim Miktarı)] * (2022 yılı Nominal Tüketim Miktarı / 2022 yılıNominal GSYH Miktarı)

İki Yöntemin Sonuçlarının Karşılaştırılması: 2022 ve 2023 Yılı Yıllık Büyüme Oranı

TÜİK’in zincirlenmiş hacim endeksli reel GSYH verilerine sanki sabit fiyatlı reel GSYH serisi gibi davranarak 1 numaralı denklemi (sabit fiyatlı hesap) ve zincirlenmiş hacim endeksi verilerine göre hesaplama yöntemimiz olan 2 numaralı denklemi (kesin hesap) uygulayalım.

2022 yılında %5,53 olan yıllık büyümeye, stoktaki değişiklikler kaleminin kesin hesaba göre katkısı -%6,63 puandır ancak sabit fiyatlı hesaba göre stoktaki değişiklikler kaleminin büyümeye katkısı -%7,70 puandır.

2022 yılında %5,53 olan yıllık büyümeye, tüketimin kesin hesaba göre katkısı %10,44 puandır ancak sabit fiyatlı hesaba göre tüketimin büyümeye katkısı %11,67 puandır.

2023 yılında %4,52 olan yıllık büyümeye, stoktaki değişiklikler kaleminin kesin hesaba göre katkısı %0,05 puandır ancak sabit fiyatlı hesaba göre stoktaki değişiklikler kaleminin büyümeye katkısı -%4,10 puandır.

2023 yılı büyümesine net ihracat kesin hesaba göre -%6,04 katkı yaparken, sabit fiyatlı hesaba göre -%3,10 puan katkı yapmıştır.

1. IMF-QNA Manual-2017 Edition (8. Price and Volume Measures, Contributions to Percent Change from Chain-Linked Measures, s.195-197 ↩︎
2. BAKIŞ, Ozan. “YENİ GSYH SERİLERİNİN GETİRDİĞİ FARKLILIKLAR VE SORUNLAR”. Marmara İktisat Dergisi 2, sy. 1 (Mart 2018): 15-42. ↩︎