EKONOMİ POLİTİK NOTLARI

1. Döviz kredileri (yurt içinden ve yurt dışından): Bazı kesimlerin yüksek TL faizini aşarak daha uygun maliyetli finansmana erişebilmesi.

2. İhracat fiyatları: İhracat fiyatlarının yükselmesi.

3. Döviz dönüşüm desteği: İhracat gelirlerinin TL’ye dönüştürülmesinde sağlanan teşviklerle kur politikasının maliyetlerinin hafifletilmesi.

4. İhracatçılara düşük faizli krediler: Genel ekonomide yüksek faiz uygulanırken belirli kesimlere ayrıcalıklı finansman koşulları sağlanması.

5. Kredi kısıtlamalarından muafiyet: Genel kredi daralmasına rağmen belirli faaliyetlerin finansmana erişiminin korunması.

Türkiye’de ekonomi politikalarının düşünsel merkezinde enflasyon yer almaktadır. Kalkınma, sanayileşme, istihdam, büyüme ve bölüşüm gibi temel meseleler ise enflasyon sorunu çözüldükten sonra âdeta “kendiliğinden çözülecek” sorunlar olarak görülmektedir. Oysa bu meseleleri enflasyonla mücadelenin gölgesinde bırakan mevcut iktisadi düşünce dünyasından, Türkiye ekonomisinde gerçek ve niteliksel bir dönüşümü sağlayabilecek kurumların ve politikaların doğması mümkün görünmemektedir.

J. C. Scott’a göre herhangi bir iktidar için en tehlikeli toplumsal hareketler, belirli bir lideri bulunmayan ayaklanmalar ve isyanlardır. Çünkü lideri olmayan bir hareketin muhatabı da yoktur. Muhatap yoksa müzakere etmek, uzlaşmak, baskı kurmak ya da hareketi tek bir kişiyi etkisizleştirerek sona erdirmek de mümkün değildir.

Böyle bir durumda iktidarların önünde tek bir seçenek kalır: Yapay bir lider üretmek ve toplumsal hareketi onun üzerinden kontrol edilebilir hâle getirmek.

Öte yandan, toplumsal hareketlerin başarısını belirleyen en önemli unsurlardan biri de güvenlik güçleriyle kurulabilecek örtük ittifaktır. Güvenlik güçleri, toplumdan koparılmış ve ona yabancılaştırılmış devşirmelerden oluşmadığı sürece, böyle bir ittifakın toplumsal zemini her zaman mevcuttur. Nihayetinde güvenlik güçleri de aynı toplumun parçasıdır.

Dolayısıyla Roma ya da Osmanlı gibi, güvenlik aygıtını toplumdan ayrıştırabilen tarihsel imparatorluklardan biri değilseniz, lidersiz bir toplumsal hareket karşısında günümüz iktidarlarının başı gerçekten büyük derttedir. Çünkü ortada ne etkisizleştirilecek bir lider ne de toplumsal taleplerden yalıtılabilecek bir güvenlik aygıtı vardır.

“Made in Europe” meselesi, Gümrük Birliği’nden bağımsız olarak asla ele alınmamalıdır.

Türkiye, “Made in Europe” kapsamına dahil edilirse gerekli düzenlemelerle yetinilerek Gümrük Birliği içinde kalınabilir. Ancak Türkiye bu kapsamın dışında bırakılırsa Gümrük Birliği’nden çıkılması gündeme alınmalıdır.

Bu çerçevede Türkiye’nin “Made in Europe” kapsamına dahil olmak için özel bir çaba göstermesine gerek yoktur. Avrupa kendi kararını kendisi vermelidir.

Türkiye açısından belirleyici olan, Avrupa’nın vereceği karar değil, Türkiye’nin bu karar karşısında izleyeceği stratejinin tutarlılığıdır. Bu çerçeveye kararlılıkla bağlı kalınması, hangi sonuç ortaya çıkarsa çıksın, Türkiye’nin ekonomik ilişkilerini kendi kalkınma öncelikleri doğrultusunda yeniden şekillendirmesinin ve yeni bir kalkınma sürecinin başlangıç koşullarını oluşturacaktır.

Parite etkisinden arındırılmış YP mevduatlar, 2021 yılındaki seviyelerine ulaşmış değildir. Bununla birlikte, YP mevduatlar üzerindeki baskının varlığı da göz ardı edilemez.

Not: Parite Etkisinden Arındırılmış YP Mevduatlar serisi, parite etkisinden arındırılmış haftalık YP mevduat değişimlerinin 28 Şubat 2014 tarihindeki YP mevduat tutarına zincirleme uygulanmasıyla oluşturulmuştur.

“Enflasyon kadar kur artışı” ifadesi, örtük olarak döviz kuru artışının enflasyon üzerinde etkisi olmadığı varsayımına dayanır.

Ancak Türkiye ekonomisinin gerçekleri, “enflasyon kadar kur artışı” yaklaşımıyla bağdaşmaz. Çünkü Türkiye’de kur artışının kendisi zaten enflasyon demektir. Bu durum, ekonomide dış ticarete konu olan mal ve hizmetlerin ağırlığının bir sonucudur.

Bu yaklaşım, 2013–2018 döneminde olduğu gibi, enflasyonun görece düşük seyrettiği koşullarda uygulanabilir. Ancak 2018 sonrasında olduğu gibi, yüksek enflasyon koşullarında aynı yaklaşımı hayata geçirmek çok daha güçtür.

Türkiye’de neden farklı kesimler için farklı döviz kurları oluşturma ihtiyacı duyulduğunu düşününüz. İhracatçılara sağlanan döviz dönüşüm desteğini de bu çerçevede değerlendiriniz.

Dış ticarete konu olmayan konutların fiyatlarının bile “dolarla” ölçüldüğü bir ekonomide, “enflasyon kadar döviz kuru artışı” gibi ifadeler kullanmak, Türkiye ekonomisinin işleyişini yeterince tanımamaktır.

Yerli mevduat bankalarında TL cinsi kurumsal (KOBİ dışı) krediler, toplam kredi portföyünün yalnızca %10,2’sini oluşturmaktadır. Ancak bu %10,2’lik kredi grubunun kendi içindeki takipteki alacaklar oranı %10,26 düzeyindedir.

Başka bir ifadeyle, toplam kredilerin yaklaşık onda birini oluşturan bu kredi grubunda, kullandırılan her 100 TL kredinin 10,26 TL’si takipteki alacak niteliğindedir.

2 Ekim 2026 itibarıyla KOBİ kredileri, bankacılık sektörünün kurumsal kredi kartları hariç ticari ve diğer kredilerinin %37,5’ini oluşturmaktadır. Toplam krediler içinde TL cinsi KOBİ kredilerinin payı %31,0, yabancı para cinsi KOBİ kredilerinin payı ise %6,6’dır.

Fonksiyon grupları arasında KOBİ kredilerinin payı katılım bankalarında %42,4, mevduat bankalarında %39,8, kalkınma ve yatırım bankalarında %14,6 düzeyindedir.

Sahiplik grupları itibarıyla ise yabancı bankalar %44,9 ile en yüksek paya sahipken, yerli bankalarda bu oran %37,5, kamu bankalarında %34,8’dir.

BDDK’nın 2 Ekim 2026 verilerine göre, “Kalkınma ve Yatırım Bankaları” grubunun toplam kredileri 2,06 trilyon TL. Bunun %14,63’ü KOBİ’lere, %85,37’si KOBİ dışı işletmelere ait.

Toplam kredilerin %37,26’sını TL krediler oluşturuyor: KOBİ TL kredilerinin toplam içindeki payı %5,24, KOBİ dışı TL kredilerin payı %32,02.

YP kredilerin payı ise %62,74: KOBİ YP kredileri toplamın %9,39’unu, KOBİ dışı YP krediler %53,35’ini oluşturuyor.

Türkiye, daha fazla üretebilmek için ithalat yapmak zorundadır. Buna karşılık, TL’nin değerini koruyabilmek için de daha fazla ihracat yapmak zorundadır. Dolayısıyla Türkiye’de kalıcı fiyat istikrarının sağlanması, dış ticaret ve cari işlemler açığının yapısal olarak azaltılmasını gerektirir.

Bu yapısal gereklilik yerine getirilmediği sürece fiyat istikrarı kalıcı hâle gelemez. Dönemsel veya tesadüfi koşulların yarattığı geçici etkilerle enflasyon oranı düşürülebilir; ancak bu koşullar ortadan kalktığında ekonomi, kendi yapısının ürettiği fiyat istikrarsızlığına yeniden dönecektir.

Türkiye’de yolsuzluğun asıl maliyeti, kaynakların israf edilmesinden ziyade toplumsal ve ekonomik sorunların üzerini örtmesidir.

Bu nedenle, Türkiye’nin sanayileşememe gibi yapısal sorunları ele alındığında ilk bakışta yolsuzluk öne çıkar. Ancak bu kolay yanıt, yolsuzluğu bir neden değil, bir sonuç olarak görmeyi gerektiren daha derin bir sorgulamayı çoğu zaman perdeleyebilir.

Oysa yolsuzluk, kendisini mümkün kılan kurumsal, siyasal ve toplumsal dinamiklerin ürünüdür. Bu dinamikleri incelemeden yalnızca “yolsuzluk var” demek, sorunu anlamak yerine onu görünür yüzüyle sınırlamak anlamına gelir.